نکاتی دررابطه باطراحی سئوالات امتحانی ازنظر مؤلفین کتاب

به طور کلی شیوه های ارزشیابی ، چه ارزشیابی مستمر و چه ارزشیابی پایانی ، باید با هدفهای طرح جدید آموزش علوم هماهنگ باشد و به طور همزمان به هدف های دانشی ،مهارتی و نگرشی توجه نماید.

بنا بر این بهتر است در هر آزمون کتبی سؤالات به گونه ای طرح گردند که فرا گیران را در به کار گیری موارد زیر تشویق نماید.

             

ادامه نوشته

چراتغییررنگ اجسام اغلب دلیل برتغییرات شیمیایی آنهاست؟

نور سفيدي كه از خورشيد يا منابع نور ديگر بر اشياء مي‌تابد مخلوطي است از نورهاي تك رنگ گوناگون كه در صورت عبور از منشور و جدا شدن آنها هفت رنگ در نور سفيد خورشيد قابل تشخيص مي‌باشد. جسمي كه به رنگ معين مثلا" سبز ديده مي‌شود به اين معني است كه از ميان نورهاي تك رنگي كه به صورت يك مجموعه نور مركب (مثلا" نور سفيد) بر آن تابيده شده، فقط نور سبز را بازتابش مي‌كند و بقيه جذب مي‌گردد؛ نور سبز بازتابش شده به چشم بيننده مي‌رسد، بنابراين جسم به رنگ سبز ديده مي‌شود. اكنون اين سؤال مطرح مي‌شود: علت اينكه سطح يك جسم، نور معيني را بازتابش و نورهاي معيني را جذب مي‌كند چيست؟

تحقيق و آزمايش نشان‌مي‌دهد دليل اصلي آن ساختمان شيميايي ماده‌اي است كه سطح يك جسم از آن تشكيل شده و نور با آن برخورد مي‌كند. در بحث از رابطه مواد شيميايي با نور بازتابيده به طور خلاصه به دو گروه از تركيبات اشاره مي‌شود.
الف: تركيبات معدني مانند نمك‌ها – تركيبات آهني مانند سولفات ، كلريد، اكسيد و هيدروكسيد آهن بر حسب اينكه در ملكول آنها آب تبلور باشد يا نباشد به رنگ زرد، قرمز تا قهوه‌اي ديده مي‌شود. همچنين نمك‌هاي اكسيژن‌دار منگنز مانند پتاسيم پرمنگنات يا سديم منگنات بنفش و نمك‌هاي اكسيژن‌دار مس (سولفات، نيترات، كربنات و...) آبي تا سبز هستند.
 ب: تركيبات غير معدني (آلي): در مورد اجسامي كه رويه (سطح) آنها از تركيبات غير معدني تشكيل شده باشد رنگ‌ مي‌تواند در اثر وجود گروه‌هاي شيميايي خاص باشد. مثلا" اگر تركيب شيميايي رويه ي جسم داراي گروهي به‌نام آزو (دو اتم ازت بهم چسبيده كه هر اتم ازت با گروه‌هاي شيميايي ديگر پيوند داشته باشد.) باشد بر حسب تعداد اين گروه‌هاي آزو در ملكول نورهاي خاصي جذب يا بازتابش خواهد شد در نتيجه سطح جسم به رنگ زرد يا نارنجي ديده مي‌شود. همچنين چنانچه دو ازت گروه آزو به حلقه‌ي بنزين متصل باشند جسم در نور سفيد به رنگ قرمز ديده مي‌شود. نمونه‌هاي فراواني از گروه‌هاي شيميايي رنگ‌زا شناخته شده كه نشان مي‌دهد رنگ نور بازتابش حاصل از تابش نور سفيد بر اجسام ارتباط مستقيمي با تركيب شيميايي سطح آنها خواهد داشت.
بديهي است چنانچه به جاي نور سفيد نورهايي كه طيف كامل را دارا نيست تابانده شود، نور بازتابش شده و در نتيجه رنگ جسم متفاوت خواهد بود؛ مثلا"جسمي كه در نور سفيد به رنگ سبز ديده مي‌شود، چنانچه بر آن نور قرمز يا نارنجي بتابانيم تماما" جذب مي‌شود و چون نور سبز در آن نيست بازتابش نداشته و جسم سياه رنگ ديده خواهد شد.

آنزیمها

هر موجود زنده درست مانند يك كارخانه‌ي توليد مواد شيميايي يا مواد غذايي و ... مي‌باشد. در داخل سلول‌ها سوخت‌وسازي صورت مي‌گيرد كه به متابوليسم معروف است. نتيجه‌ي اين فعاليت‌ها، توليد ساختارهاي سلولي، درهم‌شدن ساختارهاي مولكولي بزرگ، استفاده از انرژي مواد غذايي و دفع مواد زايد غذاها مي‌باشد. متابوليسم يك موجود زنده مجموع واكنش‌هاي شيميايي است كه در سراسر بدن موجود زنده رخ مي‌دهد. اين واكنش‌ها همچون ديگر واكنش‌هاي شيميايي خودبخود صورت نمي‌گيرند و نيازمند انرژي و كاتاليزگرهايي كه آنزيم ناميده مي‌شوند، هستند تا واكنش‌ها به شكل مناسب و در دماي پايين صورت گيرند. آنزيم‌ها مولكول‌هاي پروتئيني پيچيده‌اي هستند كه به طور كاملا" اختصاصي عمل مي‌كنند، يعني آن‌ها تنها با يك مولكول (ماده) خاص واكنش مي‌دهند. اين ماده، زمينه يا سوبسترا خوانده مي‌شود كه در مقايسه با آنزيم بسيار كوچك است. با پايان يافتن واكنش، سوبسترا آزاد مي‌شود و آنزيم آماده‌ي پذيرش مولكول زمينه يا سوبستراي ديگر مي‌شود. آنزيم‌ها معمولا" پسوند "آز" دارند، به عنوان مثال آنزيم مالتاز، مالتوز (قند شير) را به دو مولكول گلوكز (قند ساده) هيدروليز مي‌كند. در ابتدا تصور مي‌شد كه مولكول آنزيم و مولكول زمينه (سوبسترا) بايد مانند يك قفل و كليد با يك‌ديگر جفت‌و‌جور شوند، اما پژوهش‌هاي جديد نشان مي‌دهد كه ربايش اجزاي قطبي هر مولكول آنزيم و سوبسترا به اجزاي قطبي مولكول ديگر، ممكن است موجب اندكي تغيير شكل هر دو مولكول شود تا بتوانند با يك‌ديگر بيشتر جفت‌و‌جور شوند. تغيير شكل سوبسترا، آن را مستعد مي‌سازد تا جذب مولكول ديگر شود. معروف‌ترين آنزيم‌ها، آنزيم‌هاي گوارشي هستند كه يكي از آن‌ها به نام پتيالين در بزاق و ديگري به نام پپسين در شيره‌ي معده يافت مي‌شود. وظيفه‌ي مشترك اين دو آنزيم، تسريع شكستن مولكول‌هاي بزرگ موادي مانند نشاسته و پروتئين مي‌باشد.

نقش کاتالیزگردرتولید روغنهای نباتی جامد

  روغن‌هاي نباتي در اصل به‌ صورت مايع بدست‌مي‌آيدكه به همان صورت نيز قابل مصرف مي‌باشد ليكن دوام آنها نسبت به روغن‌هاي جامد كمتر است و زودتر فاسد مي‌شوندهمچنين در موقع سرخ كردن غذاكه روغن به دماي بيش از صد درجه مي‌رسد پايداري روغن‌هاي جامد بيشتر است و ديرتر تجزيه مي‌شود به اين دليل مقدار زيادي از روغن‌هاي مايع را از راه تركيب شيميايي باگازهيدروژن به صورت جامد درمي‌آورند و روي قوطي يا حلب محتوي آنها معمولا" كلمه «هيدروژنه» نوشته مي‌شود. تركيب شدن گاز هيدوژن با روغن مايع نياز به كاتاليزور دارد اين كاتاليزور ذرات فلز نيكل است كه روي پودرهاي سيليسي مانند دياتوميت نشانده (چسبانده)شده است.پودركاتاليزورباروغن مايع مخلوط و هيدروژن در آن دميده مي‌شود. پس از انجام واكنش كاتاليزور را از روغن جدا مي‌كنند. براي توجه به اهميت نقش كاتاليزوربايددانست كه دراين واكنش بايدابتداملكول هيدروژن شكسته شده به هيدروژن اتمي تبديل گردآنگاه اتم هيدروژن خواهدتوانست باملكول روغن تركيب گردد.نقش كاتاليزوراين است كه ملكول دو اتمي هيدروژن راشكسته وهراتم نيكل بايك اتم هيدروژن پيوندي ناپايدار تشكيل مي‌دهد.در مرحله بعد هيدروژن اتمي از نيكل جدا و با ملكول روغن تركيب مي‌گردد.ملكول‌هاي جديد داراي نقطه ذوب بالا بوده و در دماي محيط تقريبا" جامد مي‌باشند كه محتواي روغن جامد عرضه مي‌گردد

ماه حون

800x600

اي ماه خون، بار ديگر از راه ميرسي و با نسيم گرم کربلايي، قصه آلاله هاي سرخ را به گوش جان مي رساني. دوباره سکوت تاريخ را در هم مي شکني و بغض ناله را از تنگناي حنجره ها آزاد مي کني. بار ديگر از راه ميرسي و برف سکوت را با آفتاب عشقي که بر آسمان سينه داري، آب مي نمايي و آن را به اقيانوس خروشان فرياد مي رساني! اي ماه خدا! قدمت گرامي.

آزمايش هايي براي شناخت خواص محلول ها

مي توانيد از دانش ‌آموزان بخواهيد با انجام آزمايشات زير در منزل در مورد خواص محلول ها تحقيق كرده و گزارش آزمايشات خود را به صورت روزنامه ديواري به كلاس بياورند. جمع آوري اطلاعات در مورد خواص محلول ها:
آزمايش پيشنهادي 1
 وسايل موردنياز: ليوان شيشه اي، قاشق، آب، نمك، كاغذ، خودكار روش: يك محلول آب نمك تهيه كنيد. آن را درون ليواني بريزيد كه داراي سطح صاف و بدون طرح و رنگ باشد. نوشته اي را روي كاغذ بنويسيد. آنرا پشت ليوان شيشه اي قرار دهيد.
حال به پرسش هاي زير پاسخ دهيد:
 آيا نوشته از پشت ليوان محتوي محلول خوانده مي شود؟
- آيا نوشته كاملا" واضح و شفاف است؟
نتيجه گيري: احتمالا" نتيجه اي كه توسط دانش آموزان گزارش مي شود، شفافيت محلول ها رابيان مي كند. از اين آزمايش چه نتيجه اي در مورد خواص محلول گرفته مي شود؟ (محلول ها شفاف هستند).
ادامه نوشته

گازها فضا اشغال مي كنند

هدف: نشان دادن اين كه گر چه گازها هيچ وقت ديده نمي شوند، ولي فضا را اشغال مي كنند.              وسايل مورد نياز: ليوان شيشه اي، يك تكه كاغذ، سطل يا ظرفي كه از ليوان بلندتر و بزرگتر باشد.             روش كار: سطل را تا نيمه از آب پر كنيد. كاغذ را مچاله كرده و در ته ليوان قرار دهيد. اگر كاغذ هنگام واژگون  کردن ليوان در ته آن باقي نمي ماند آنرا كمي بزرگتر كنيد. اكنون ليوان محتوي كاغذ مچاله شده در ته آن را، در حالي كه لبه آن رو به پايين است به حالت عمودي نگه داريد. سپس ليوان را به همان حالت، مستقيما" داخل سطل كه تا نيمه از آب پر است فرو ببريد. پس از چند دقيقه ليوان را خارج كنيد. توجه: ليوان را هنگام خارج كردن از ظرف كج نكنيد. كاغذ مچاله شده در ته ليوان را از آن خارج كرده و امتحان كنيد. آيا كاغذ خيس است يا خشك؟ چرا؟ دانش آموزان بايد به اين نتيجه برسند كه: كاغذ خشك است، چون ليوان از هوا و كاغذ انباشته است. هوا از ورود آب به داخل ليوان جلوگيري مي كند و بدين ترتيب كاغذ خشك باقي مي ماند.

باد كردن بادكنك درون يك بطري

هدف: سعي در بادكردن بادكنك درون يك بطري                                                                                 مواد و وسايل موردنياز: يك شيشه نوشابه خالي، بادكنك، مقداري نخ.                                                    توجه: بادكنك بايد به اندازه كافي بزرگ باشد تا سرآن در دهانه بطري جاي گيرد. روش كار: سر بادكنك را در دهانه بطري و بدنه آن را داخل بطري قرار دهيد. سر بادكنك را روي دهانه بطري بكشيد و با يك تكه نخ محكم ببنديد تا هنگام دميدن در بادكنك از دهانه بطري هوا خارج نشود. سعي كنيد با دميدن هوا بادكنك را باد كنيد، آيا موفق مي شويد؟

دانش آموزان پس از انجام فعاليت فوق بايد به نتيجه زير برسند: بادكنك خيلي كم، باد مي شود چون داخل بطري پر از هواست. دميدن به داخل بادكنك سبب نزديكتر شدن مولكولهاي هواي داخل بطري مي شود. ولي فضاي اين جابجايي خيلي كم است. هواي داخل بطري از باد شدن بادكنك جلوگيري مي کند. 

دوره آموزشی مهارتهای آزمایشگاهی شیمی

بنابه پیشنهاد سرگروه آموزشی علوم تجربی شهرستان بوشهرکلاسهای آزمایشگاهی مهارتهای آزمایشگاهی شیمی (علوم تجربی راهنمایی ) به مدت 20 ساعت ازتاریخ 89/9/1الی 89/9/10 روزهای زوج درمحل پژوهشگاه شهید خوشبخت برگزارگردید.